O projekcie

1. CEL NAUKOWY PROJEKTU

Współczesne procesy ludnościowo-osadnicze, zachodzące na obszarach wiejskich w Polsce i na świecie, działają wielokierunkowo. Z jednej strony wiele terenów sukcesywnie wyludnia się, z drugiej strony – inne wsie przechodzą metamorfozy związane z procesami odnowy, rewitalizacji, czy suburbanizacji. Rzadkością jednak są obszary, gdzie po latach silnej depopulacji, zaniku osadnictwa i recesji ekonomicznej obserwuje się od niedawna przejawy lokalnego ożywienia procesów społeczno-gospodarczych, w tym rozwój nowej zabudowy, infrastruktury turystycznej, małej przedsiębiorczości, różnorodnej aktywności obywatelskiej oraz tworzenie nowych społeczności wiejskich na terenie wsi uznawanych wcześniej za zanikłe lub zanikające. Do takich unikatowych miejsc należy Ziemia Kłodzka, najsilniej wyludniony region w całych Sudetach. W kontekście wcześniejszej depopulacji i zaniku wielu jednostek osadniczych pojawia się pytanie, czy te nowe procesy możemy nazwać odradzaniem się wsi? Przyjęto jednocześnie, że odradzanie się wsi może przejawiać się na różnorodnych płaszczyznach: demograficznych, społecznych, ekonomicznych i przestrzennych.

Głównym celem projektu jest identyfikacja – w kontekście odradzania się wsi – współczesnych procesów społeczno-gospodarczych, zachodzących na obszarach depopulacyjnych wraz ze wskazaniem ich uwarunkowań i mechanizmów. Postawiono hipotezę badawczą: Po długotrwałym okresie depopulacji i regresu ekonomicznego na Ziemi Kłodzkiej aktualnie obserwuje się proces odradzania się niektórych wsi, mający różną postać i zróżnicowane uwarunkowania, z kluczowym czynnikiem społecznym.

Pytania badawcze są następujące:

  • Przy pomocy jakich kryteriów można zidentyfikować wieś odradzającą się?
  • Jakie są kierunki i rodzaje odradzania się wsi?
  • W jaki sposób proces odradzania się wsi jest związany ze zmianami dającymi się uchwycić ilościowo, a na ile ma wymiar jakościowy?
  • Na czym polega rola wiejskich zbiorowości w procesie odradzania wsi i w jaki sposób jej funkcjonowanie przyczynia się do utrwalenia lub osłabienia efektu odradzania?
  • Jakie są czynniki wspierające lub hamujące odradzanie?
  • Czy, w jaki sposób i pod jakimi warunkami proces odradzania wsi może się przyczyniać do aktywizacji sąsiednich wsi (całego regionu)?

 

2. ZADANIA BADAWCZE

Zadanie 1: Opracowanie metodyki badawczej wyznaczania wsi odradzających się

Zadanie 2: Wytypowanie wsi odradzających się do badań szczegółowych

Zadanie 3: Charakterystyka społeczności we wsiach odradzających się i ocena ich roli w procesie odradzania wsi

Zadanie 4: Stworzenie typologii kierunków i rodzajów odradzania się wsi, uwzględniając aspekty: demograficzne, społeczne, ekonomiczne, funkcjonalne, przestrzenne, krajobrazowe

Zadanie 5: Opracowanie typologii i hierarchii czynników wspierających lub hamujących odradzanie wsi

Zadanie 6: Stworzenie modelu/modeli koncepcyjnych rozwoju społeczno-gospodarczego wsi odradzających się oraz pokazanie siły poszczególnych czynników odpowiedzialnych za odradzanie

Zadanie 7: Modelowanie i prognozowanie rozwoju procesów społeczno-gospodarczych na obszarze badań

Zadanie 8: Integracja i synteza wyników badań oraz systematyczne upowszechnianie efektów cząstkowych i końcowego zarówno w środowisku naukowym, jak i wśród lokalnych społeczności.

 

3. METODYKA BADAŃ

Do realizacji zadań zostaną wykorzystane różnorodne metody i narzędzia badawcze, obejmujące warsztat naukowy geografii człowieka, socjologii, gospodarki przestrzennej i ekologii krajobrazu. Obejmą one:

  1. Analizy danych statystycznych i różnotematycznych baz danych
  2. Badania społeczne ilościowe i jakościowe
  3. Inwentaryzacje terenowe podmiotów gospodarczych, gospodarstw rolnych, bazy turystycznej, zabudowy, infrastruktury itd.
  4. Analizy porównawcze materiałów kartograficznych, zdjęć lotniczych i ortofotomap z różnych okresów
  5. Integracja danych i analizy przestrzenne z wykorzystaniem geograficznych systemów informacyjnych (GIS)
logo Uniwersytet Wrocławskilogo Narodowe Centrum Nauki

Projekt finansowany jest ze środków Narodowego Centrum Nauki jako grant nr 0201/2403/18, UMO-2017/27/B/HS4/01220 pt. "Odradzające się wsie? Nowe procesy społeczno-gospodarcze na ziemi kłodzkiej" realizowany w latach 2018-2021.

Realizacja: www.fenomeno.pl