Publikacje

Na tej stronie prezentujemy zarówno nasze starsze publikacje, które stały się zaczynem bieżącego projektu i wprowadzają w tematykę wyludnienia oraz zmian gospodarczo-społecznych i przestrzennych na ziemi kłodzkiej, jak i sukcesywnie będziemy dodawać kolejne publikacje, które powstaną w trakcie postępu naszych prac badawczych.

Od gospodarki agrarnej do wielofunkcyjnej zmiany funkcjonowania obszarów wiejskich i wsi na przykładzie powiatu kłodzkiego

22.03.2022

Celem artykułu jest prześledzenie zmian funkcjonalnych obszarów wiejskich powiatu kłodzkiego po 1989 r. W artykule przyjęto i potwierdzono hipotezę, że zaobserwowane zmiany funkcjonalne dokonują się głównie poprzez stopniowe odchodzenie od rolnictwa i  zwiększenie roli działalności usługowej, w  tym szczególnie działalności turystycznej opartej na naturalnych i kulturowych walorach badanego terenu. Artykuł opiera się na przeglądzie i analizie dotychczasowych badań odnoszących się do typologii funkcjonalnych dla Polski i badanego obszaru, dokumentów strategicznych oraz typologii funkcjonalnej miejscowości wiejskich powiatu kłodzkiego zaproponowanej przez autorów. Zauważone zmiany funkcjonalne związane były z zapoczątkowaną w 1989 r. transformacją gospodarki, która w przypadku wsi polegała głównie na dezagraryzacji, czyli na poszukiwaniu nowych miejsc pracy i nowych źródeł zarobkowania poza działalnością rolniczą. W  praktyce oznacza to stopniowe przechodzenie z  gospodarki agrarnej do wielofunkcyjnej. W przypadku analizowanych obszarów wiejskich powiatu kłodzkiego koncepcja wielofunkcyjności realizowana była głównie w oparciu o naturalne zasoby lokalne, które predysponują go w głównej mierze do rozwoju turystyki, w tym turystyki uzdrowiskowej. Ponadto w przeprowadzonej analizie wykazano, że duże znaczenie dla interpretacji badanego zjawiska ma: przyjęta metoda typologii funkcjonalnej, dostępność danych statystycznych oraz jednostka odniesienia (wielkość), dla której tworzona jest dana typologia.

Od regresu do sukcesu. Identyfikacja obszarów wiejskich na podstawie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego

26.01.2022

W opracowaniu została przedstawiona propozycja metody wyznaczania obszarów o różnym stopniu rozwoju społeczno-gospodarczego (problemowych, sukcesu i faz pośrednich między nimi). W przyjętym postępowaniu badawczym identyfikację różnych typów obszarów przeprowadzono w oparciu o konstrukcję wskaźnika syntetycznego, który uwzględniał sześć cech przypisanych do dwóch kategorii tematycznych (społeczno-demograficznych oraz ekonomiczno-technicznych). Za okres badań przyjęto lata 2003–2019. Zastosowane ujęcie dynamiczne pozwoliło na prześledzenie ścieżki rozwoju społeczno-gospodarczego badanych jednostek w obrębie zaproponowanych czterech typów obszarów. Uzyskane wyniki odnoszą się do gmin wiejskich oraz miejsko-wiejskich województwa dolnośląskiego ze szczególnym wskazaniem na powiat kłodzki, który od wielu lat uznawany jest za obszar problemowy.

Modern transformation of deserted settlements in the Sudetes Mountains, SW Poland

26.01.2022

The aim of the study was to present and to classify current processes and phenomena which are observed within the depopulated villages in the Kłodzko region in SW Poland, to assess the present conditions, functions and meanings of deserted settlements, and to
forecast their potential further transformations. The study was based on diverse cartographic sources, field investigations, inventories and interviews, historical documents and current spatial development plans. The current processes and phenomena occurring in the highly depopulated or deserted villages are spatially very diverse in terms of their types and dynamics. They include: afforestation (re-wilding), return to agricultural use (limitation of the secondary succession), new houses or the renovation of the old ones, partial restoration of the sacral landscape, large-scale tourist infrastructure and educational initiatives (educational trails, eco-museums, information boards). However, some areas remain forgotten and neglected. These processes often co-occur with each other and they may be diverse in different parts of the village. In the current transformations of the abandoned areas the main focus is on local economy or nature protection while the cultural landscape of the deserted villages is hardly appreciated as an important value itself. The potential future transformations of the depopulated areas will be multidirectional with the tendency to polarization. Some areas will be subject to an increased human pressure, especially due to the new developments in housing and large-scale tourist infrastructure, the other areas will remain out of the way allowing for using their potential as “archives” of traditional cultural landscapes.

Reviving villages – a proposal for a concept and identification. A methodological approach

30.03.2021

The methodological paper proposes a new concept of a reviving village and research methods to identify it. “Reviving” entails various symptoms of increasing intensity in socio-economic processes in areas which have long been in decline, and have been classified as problem regions with signs of marginality and peripherality. To identify the reviving villages we used a combination of diverse datasets and sources of information (i.e. statistical databases, cartographic materials, field research). We critically assessed the available data pointing out to its limitations. The new methodology was tested in the borderland of the Kłodzko region in the Sudetes Mountains (Poland). Proposed research procedure can be applied to any other marginal, depopulating rural areas to identify their potential current transformations.

Functional changes in peripheral mountainous areas in east central Europe between 2004 and 2016 as an aspect of rural revival? Kłodzko County case study

31.08.2020

The aim of the research was to identify functional changes of villages in peripheral area of Kłodzko County in the Sudetes Mountains in southwestern Poland. The study area has for many decades been classified as a marginal and problem region, mainly due to a substantial trend of long-term depopulation. However, in recent years the signs of economic revival have been observed. The study innovatively uses the functional typology of the smallest administrative units (villages) to recognize the character and spatial differentiation of functional transformations of these localities in the last 15 years following Polish accession to the European Union. The analyses were based on the data from the National Official Business Register. The results show an increase in the number of villages with dominant service functions, especially in tourism, and decrease in numbers of villages with the dominant agricultural sector. These changes can be interpreted as an illustration of evolutionary multifunctional rural development in marginal areas, which also affects villages previously classified as declining. The findings allow for proposing a new category of a “reviving village”. Significant spatial differentiation of functional changes in the problem region suggests that local conditions exert a considerable influence on the course and scale of transformation in rural areas. Effectively, “problem area” is a heterogeneous category. Therefore there is a vital need for in-depth analyses, including new typologies, of the smallest administrative units (villages), to capture current processes in rural areas and to adapt strategies, support, and development policies to local assets and site-specific needs.

Odnośniki:
Załączniki:
ZałącznikRozmiar
PDF icon 1-s2.0-s0143622819313001-main.pdf4.08 MB

Revival of rural settlements in Kłodzko Land

25.12.2019

During the post-war period the area of Kłodzko Land was subject to considerable depopulation processes which resulted in partial and total depopulation of outlying villages. For this reason the region is considered as problematic by many researchers, despite numerous attempts to revive it. In recent years, however, increasing variation in the trends of population change has been noticed and, besides the continually progressing depopulation, processes indicating the ‘revival’ of certain declining villages have emerged. This situation is a result of the influx of new residents, mainly from urban areas, who frequently run their own businesses and by doing so transform the functional character of particular villages.

Załączniki:

Wiejska baza noclegowa powiatu kłodzkiego

25.12.2019

Celem niniejszego opracowania była analiza wielkości i rozmieszczenia wiejskiej bazy noclegowej na terenie powiatu kłodzkiego. Przeprowadzone badania wykazały, że rzeczywista wielkość wiejskiej bazy noclegowej w regionie kłodzkim jest kilkukrotnie większa niż to wynika z oficjalnych statystyk. Stwierdzono ponadto, że wsie turystyczne koncentrują się w pewnych strefach (tzw. wiejskich obszarach turystycznych), przy czym większość z nich zlokalizowana jest na terenie Masywu Śnieżnika, w Górach Stołowych oraz w Górach
Bystrzyckich i Orlickich.

Załączniki:
ZałącznikRozmiar
PDF icon Zeszyty Naukowe WSB - Robert Szmytkie1.04 MB

Współczesne tendencje zmian ludnościowych i funkcjonalnych na obszarach wiejskich Ziemi Kłodzkiej

25.12.2019

W okresie powojennym na terenie Ziemi Kłodzkiej zachodziły znaczące procesy depopulacji, które przyczyniły się do częściowego bądź całkowitego wyludnienia wsi o położeniu peryferyjnym, stąd też region ten – pomimo podejmowanych różnych prób jego aktywizacji – zaliczany był przez wielu badaczy do obszarów problemowych. W ostatnich latach doszło jednak do zróżnicowania się tendencji zmian ludnościowych i obok wciąż obecnych procesów depopulacji pojawiły się procesy świadczące o „odradzaniu się” niektórych wsi, uznawanych dotychczas za zanikające. Wpływ na to mają przede wszystkim nowi mieszkańcy napływający tu głównie z obszarów miejskich, którzy w wielu przypadkach podejmują działalność gospodarczą, przyczyniając się do przeobrażenia charakteru funkcjonalnego poszczególnych wsi.

Wyludnione wsie w Sudetach. I co dalej?

14.10.2019

Przedstawiono stan silnie wyludnionych lub zanikłych w okresie powojennym wsi na ziemi kłodzkiej. Omówiono ubytek ludności w poszczególnych wsiach, regres sieci osadniczej, współczesne zjawiska społeczno-gospodarcze oraz efekty przyrodnicze i krajobrazowe tych procesów. Następnie przeanalizowano aktualne dokumenty planistyczne dotyczące wyludnionych obszarów w celu wskazania tendencji przemian zagospodarowania przestrzennego i użytkowania ziemi. Wyróżnione trendy zmian pokazano w kontekście ich przyrodniczych i krajobrazowych konsekwencji.

Załączniki:

Odradzanie wsi? Przemiany ludnościowo-osadnicze na ziemi kłodzkiej w okresie powojennym

14.10.2019

Celem opracowania było prześledzenie przemian ludnościowo-osadniczych na ziemi kłodzkiej w okresie powojennym. Szczególną uwagę poświęcono wsiom, które uległy silnej depopulacji lub zanikowi. Postawiono pytanie badawcze: czy procesy, które zachodzą w nich współcześnie można określić mianem odradzania wsi. Do analizy wykorzystano dane statystyczne ze spisów ludności, materiały kartograficzne z różnych okresów oraz dane dotyczące wydawanych pozwoleń na zabudowę jednorodzinną. Przeprowadzono również badania terenowe, w tym inwentaryzację oraz wywiady. W okresie powojennym nastąpiła polaryzacja procesów ludnościowo-osadniczych. Na terenach przygranicznych i wyżej położonych postępowało wyludnianie i degradacja zabudowy, natomiast w centrum regionu i wokół miast nastąpił przyrost nowej zabudowy, nasilony po 1989 r., od kiedy również powszechne stały się remonty i modernizacje starych zabudowań. W większości zanikłych i silnie wyludnionych wsi nastąpiło w ostatnich latach ożywienie gospodarczo-społeczne. W artykule zaprezentowano typologię procesów obserwowanych aktualnie na tych obszarach. Pozwala to na stwierdzenie, że w wymiarze przestrzenno-krajobrazowym można mówić o odradzaniu się niektórych wsi w kontekście pojawienia się w nich nowej zabudowy i mieszkańców czy remontów starych budynków. Rodzaj i funkcja nowej zabudowy oraz jej układ często jednak nie nawiązują do dawnej struktury i funkcji wsi, stąd nie reprezentują one odrodzenia dawnych układów funkcjonalno-przestrzennych. Niektóre wyludnione wsie pełnią również istotne funkcje kulturowo-społeczne.

Załączniki:
ZałącznikRozmiar
PDF icon Studia Obszarów Wiejskich4.43 MB

Strony

logo Uniwersytet Wrocławskilogo Narodowe Centrum Nauki

Projekt finansowany jest ze środków Narodowego Centrum Nauki jako grant nr 0201/2403/18, UMO-2017/27/B/HS4/01220 pt. "Odradzające się wsie? Nowe procesy społeczno-gospodarcze na ziemi kłodzkiej" realizowany w latach 2018-2022.

Realizacja: www.fenomeno.pl